Makruk

Makruk, ofwel schaken op z’n Thais

In een vorig leven, lang geleden, heb ik een jaar in Thailand gewoond, en later ook nog in Laos en Indonesië. Ik was toen al een fanatiek schaker in Friesland geweest en was dus ook blij verrast toen ik ontdekte dat men in Thailand ook schaakte. Echter het spel is niet helemaal gelijk aan de ‘Westerse variant’ al zijn er veel overeenkomsten. Na de regels te hebben geleerd heb ik het een aantal malen gespeeld maar wist geen potten te breken.

Begin december was ik weer even terug in Bangkok en vond in de Chinese wijk een speelgoedwinkel waar ze Makruk verkochten, helaas alleen van plastic, maar toch!

Makruk is de Thaise naam voor het spel, en dat spreek je dan niet uit als “ma-kruk” maar meer als “mak-roek”, belangrijk schijnt wel te zijn om de toonhoogte goed te hebben want anders zou je zomaar een scheldwoord de wereld in kunnen slingeren.

Makruk is nog steeds super populair in Thailand (en ook in Cambodja en Laos) en er worden nationale kampioenschappen gespeeld die intensief worden gevolgd door de media. Trouwens de beste Thaise Makruk speler heeft blijkbaar ook een ‘gewone’ ELO rating van 2400.

En dan nu een stukje over de stukken, het bord en de regels. Het bord heeft 64 velden maar is oorspronkelijk niet verdeeld in zwarte en witte velden. De stukken zijn min of meer hetzelfde al zijn de vormen iets anders:

  • De Koning ziet er uit als een grote pagoda, een beetje zoals de koning in een ouderwets spel bij ons.
  • De Koningin lijkt op haar ega maar is veel kleiner van stuk, zelfs kleiner dan de loper.
  • De Loper lijkt op de Koning maar is iets kleiner en ziet er iets simpeler uit.
  • Het Paard is zoals ons paard maar enigszins grof van formaat.
  • De Toren is een kleine pagoda zonder voet, lijkt een beetje op een toren met een punt!
  • De Pionnen zijn net kleine damstenen met aan de bovenzijde twee cirkels.
  • Een gepromoveerde pion wordt omgedraaid en vertoont dan een gladde onderkant (dus wordt niet vervangen door een ander stuk).

De opstelling is bijna gelijk als in het Westerse schaak, echter de pionnen staan niet op de tweede rij maar worden opgesteld op de derde rij! De kleine Koningin staat ook altijd rechts van de Koning, aan beide kanten van het bord. De Koning staat dus ook gelijk in zijn hemd zul je denken en dat is ook zo want de Rokade kennen ze ook al niet. Toch is dit minder ernstig dan het lijkt want let op:

Hoewel de Koning net zo beperkt is als bij ons (met maar 1 stapje naar alle windstreken), zijn de Koningin en de Loper dat ook. De oude Dame mag maar 1 stap diagonaal doen, dus is ze vrij machteloos in haar bewegingen. Ook de Loper maakt dezelfde ‘moves’ maar heeft als voordeel dat ze ook kan kiezen om 1 stap naar voren te doen. Dus de loper kan meer dan de dame.

Het Paard en de Toren zetten net als in ons spel.

En dan de Pion. Vanaf de derde rij kan hij maar 1 stap doen, slaan doet hij net als bij ons. Komt ie op de zesde rij (dus niet de laatste rij!) aan dan wordt er ‘gepromoveerd’, maar alléén in een Koningin, en zij mag wederom maar 1 stapje doen.

Het spel wordt op dezelfde manier gewonnen door schaakmat. Ook het fenomeen ‘pat’ is bekend. Door speciale remise regels (zoals onze 50-zetten regel) eindigen veel partijen in remise. Die regels leg ik een andere keer wel eens uit.

Nu eerst maar eens spelen! Op de club zal ik een spel beschikbaar stellen, maar je kunt het natuurlijk ook prima spelen met onze ‘conventionele’ stukken met bord.

Als voorbeeld heb ik een Makruk partij van het internet geplukt (met dank aan Sam Sloan webpage on Thai Chess Rules: http://www.anusha.com/makrook.htm)

Gespeeld tussen Kiart en Suchart: Kampioenschap Thailand, te Bangkok. 1990

1. Nb1-d2 Qd8-c7 2. Ng1-e2 c6-c5 3. Bc1-c2 Ng8-e7 4. Qd1-f2 Bf8-f7 5. b3-b4 Nb8-c6 6. e3-e4 d6-d5 7. Qf2-e3 g6-g5 8. Bf1-f2 h6-h5 9. b4xc5 b6xc5 10. h3-h4 g5-g4 11. f3xg4 h5xg4 12. e4xd5 e6xd5 13. Nd2-b3 Qc7-d6 14. c3-c4 Bf7-e6 15. c4xd5 Be6xd5 16. Bc2-c3 Bc8-d7 17. Qe3-f4 Bd7-e6 18. Bf2-e3 Ke8-d7 19. Kd1-c2 Ra8-c8 20. Kc2-d2 Rc8-b8 21. Ra1-b1 Ne7-c8 22. Be3-e4 Nc8-b6 23. Be4xd5 Be6xd5 24. Rh1-c1 Rh8-e8 25. Nb3-a1 Qd6-e5 26. Qf4-e3 Kd7-d6 27. Na1-c2 Nb6-a4 28. Nc2-e1 Rb8-b1 29. Rc1xb1 Qe5-d4 30. Qe3xd4 c5xd4 31. Bc3-b2 Nc6-e5 32. Bb2-b3 Na4-b5 33. Ne2-f4 Ne5-f3 34. Ne1xf3 g4xf3=Q 35. Nf4xd5 Re8-e2 36. Kd2-d1 Kd6xd5 37. Bb3-c4 Kd5-c6 38. Bc4xc5 Kc6xc5 39. Rb1-c1 Kc5-d5 40. Rc1-c8 Re2-e6 41. Rc8-d8 Kd5-e5 42. Kd1-c2 f6-f5 43. Kc2-d2 Qf3-g4 44. Kd2-c2 Re6-c6 45. Kc2-d2 Rc6-d6 46. Rd8xd6 Kd5xd6 {White Resigns} 0-1

Leuk om tijdens de lange winteravonden eens een ander soort spel te oefenen ! Veel plezier.

Friese Piloot

29 december 2016