Damenwals met Fischer

Een Spannende Franse met Damenwals

(door A. van der Ham, SV Wassenaar)

Het Frans staat bij mij vooral te boek als een solide opening voor Zwart, waarvan vele varianten gekenmerkt worden door positioneel spel, en waarbij remise geen tot verbazing stemmende uitkomst is. Hiermee wil ik echter niet suggereren dat het Frans saai is, en ter illustratie hiervan heb ik één bepaalde variant van het Frans hieronder uitgelicht.

Na de openingszetten 1.e4 e6 2.d4 d5 heeft Wit meerdere opties om te voorkomen dat Zwart bij de volgende zet de e-pion oppakt. Verreweg de meest gespeelde zet is 3.Pc3 en hier wil ik in het bijzonder de wedstrijd Bobby Fischer - Ronald Finegold uit 1963 (US Championship) onder de loep nemen.

De zet 3. .. Lb4 (de Winawer) dient hier hetzelfde doel als 3.Lb5 in het Spaans; het verwijderen van de verdediger. Wit heeft meerdere opties (e5, exd5, Pge2) die hem de e-pion behouden of het materiaal terugwinnen. Dit hoeft echter niet en Fischer speelde de op 3-na meest gespeelde zet 4.a3! het zogeheten Winckelmann-Riemer Gambiet. Het idee achter deze variant is dat na:

1.e4 e6 2.d4 d5 3. Pc3 Lb4 4. a3

(positie na 4.a3!)

4. .. Lxc3 5.bxc3 dxe4

het aan Wit is om te laten zien dat Zwart de geïsoleerde e-pion niet kan behouden, terwijl de dubbel pion op de c-lijn niet echt een zwakte voor Wits stelling is. Fischer speelde 6.Dg4 waarnaar Pf6 de enige zet is die de e-pion behoudt, zij het ten koste van de g-pion (om de g-pion te behouden speelt men hier Df6). Een nog agressievere optie voor Wit is hier 6.f3 exf3 7.Pxf3 Pf6 8.Ld3, waarbij Wit zijn eigen Koningszijde open gooit voor activiteit. Dit idee zien we ook terug in het Blackmar gambiet, dat begint met de zetten 1.d4 d5 2.e4 De partij vervolgde dus met:

6. Dg4 Pf6 7.Dxg7 Tg8 8.Dh6 Tg6 9.De3

(positie na 9.De3)

Hoewel grootmeesters als Bogoljubow en Keres hem in de vooroorlogse jaren voor waren, was 9.Dd2 ten tijden dat deze wedstrijd gespeeld werd zondermeer de theorie, en wellicht dat Fischer daarom bewust voor De3 koos. Het voordeel van deze zet is tweeledig, enerzijds blijft de d-lijn open voor de toren, terwijl anderzijds Zwarts paard nu niet weg kan, daar deze als enige de e-pion verdedigt. Tegenwoordig speelt men hier ook wel 9. Dh4 met hetzelfde idee (waarnaar 9. .. c5! mijns inziens hier een interessante optie is voor Zwart). Het is dan ook ietwat vreemd dat Fischer na

9. .. b6 10.Lb2 Lb7 11. 0-0-0

speelde, gezien de mogelijkheid van Pg4. De lange rokade is echter geen slechte zet: het brengt de toren op de d-lijn en haalt de koning uit het centrum. Verder lijkt de zwarte loper op b2 nu wat misplaats, maar c3-c4 zit eraan te komen.

11. .. Pbd7 12. h3 (om alsnog Pg4 te voorkomen) De7 13. Pe2 0-0-0 14. c4 e5

een rare zet, en de evaluatie gaat hier van gelijk een naar klein plusje voor Wit. Zoiets als 14. ..h5 15.Pf4 Tgg8 zou mijn inziens beter zijn geweest voor Zwart.

15.dxe5 Pxe5 16.Txd8 Kxd8 (het paard op e5 hangt!) 17.Pf4 Tg8 18.Le2 Kc8 19.Td1 Td8

Het was misschien beter geweest om Kb8 te spelen; met een paard op f6 om de e-pion te verdedigen kan de loper via c8 weer in het spel gebracht worden (het welk op zet 24 ook gebeurt).

(positie na 19.Td1)

20.Txd8 Kxd8 21.Dg3

Nu is het Wit die de controle heeft over de g-lijn.

21. .. Pg6 22.h4 Pxf4 23.Dxf4 Pe8 24.h5 Lc8 25.h6 Dd6 en hier begint, wat ik noem, de Damenwals ..

26.Dg5 De7 27.Dd5 Dd6 28.Dg5 De7 29.Dg3 Lf5 30.Df4 De6 31.g4 Lg6 32.Dg5 De7 33.Dd5 Dd6 34.Le5 Dxd5 35.cxd5

Hier eindigt de wals in gelijke positie. De wedstrijd vervolgde met het afruilen van de stukken, waarna een positie werd verkregen waarin beide spelers verlegen zaten om zetten. Uiteindelijk was het Fischer die de stelling (op zet 47.) wist te doorbreken, wat hem twee vrijpionnen meer opleverde.

35. .. f6 36.Lg3 Ke7 37.Kd2 Pd6 38.Ke3 b5 39.Ld6 Kd6 40.Kd4 a6 41.c4 bxc4 42.Lc4 a5 43.La2 f5 44.gf5 Lf5 45.Lb3 Lg6 46.La4 Lf5 47.Le8 Ke7 48.Ke5 Lg4 49.Lg6 Ld7 50.Lh7 c5 51.dxc6 Lc6 52. Le4 Le4 53. Ke4 Kf6 54. f4. 1-0

In dit kampioenschap zou Fischer uiteindelijk al zijn 11 wedstrijden winnen en zijn titel als kampioen van de V.S., die hij het jaar daar voor van Larry Evans had afgepakt, behouden.